B24. Un araogenn ha daou anv d'he heul (1)
Embannet e-barzh Ya d'an 13 a viz Here 2017
Ar wech-mañ e klaskin difaziañ an troiennoù *eveldout ha me, *ganti pe he zud, *etrezoc'h ha Frañsez, etc. a gaver gwech ha gwech all er skridoù.
Bezañ zo un treuzfurmadur a gaver mod pe vod en darn vrasañ eus yezhoù Europa, da skwer, gant an araogennoù evit (= pour), evel (= like) pe gant (= mit) :
E galleg : pour vous et moi = pour vous et pour moi.
E saozneg : like you and your father = like you and like your father.
En alamanteg : mit Jan oder Emil = mit Jan oder mit Emil.
E brezhoneg e sav ur gudenn abalamour d'an araogennoù « displeget », lec'h ma vez kendeuzet an araogenn gant un dibenn o verkañ ar gour (= personne), da skwer -on, -out, etc. pe neuze implijet an anv-gwan perc'hennañ ma/'m, da/'z, etc. (= adjectif possessif)
Ar stagelloù implijet er pennad-mañ a vo ha (et, and uheloc'h) ha pe (oder uheloc'h). Ur remerk a-bouez a ranker ober diwar-benn an div stagell-se : liammañ a reont daou c'her eus ar memes rumm, daou anv pe raganv, daou verb, daou adverb, etc., da skwer : un den pe ul loen eo ? Fañchig ha te a yay da sikour Mariig ; kemer avaloù, daou pe dri 'vo mad ; neuiñ pe veu'iñ ; an aotrou maer deus a Rostrenn / Zo ur paotr plomm ha ruz e benn (Kanaouenn).
Hag ur goulenn kazus : e pesort rumm e c'heller lakaat un araogenn displeget ? Se zo hervez, peurliesañ e teu da vezañ adverb pe anv-gwan, e-giz ar poz eveldomp amañ da heul :
adverb : komz a ra eveldomp, par da : komz a ra kreñv / galleg / alies / hep soñjal / a vouezh izel, etc.
anv-gwan : Aleksei zo un den eveldomp, par da : Aleksei zo un den onest / taer / lent / leun a furnez / difoutre, etc.
Studiet e vo penaos treuzfurmiñ ar frazennoù hervez ma kaver un anv pe ur raganv goude an araogenn. En ur pennad all e vo studiet an araogennoù na heuliont ket al lezenn, evit abeg pe abeg, da lâret eo :
1) Hep
2) Etre, e-touez, e-mesk
3) A.
A) Un anv zo diouzhtu war-lerc'h an araogenn.
Diaester ebet e brezhoneg evit an treuzfurmadur uheloc'h :
(1) Da heul Macron pe Hollande = (2) da heul Macron pe da heul Hollande
(1) Laosket 'm boa ma alc'hwez war an daol pe ar bufed = (2) laosket 'm boa ma alc'hwez war an daol pe war ar bufed.
Notenn : er frazenn diwezhañ, er stumm (1) ez eo daou anv, an daol hag ar bufed, a zo liammet gant pe, hag er stumm (2) ez eo daou adverb, war an daol ha war ar bufed.
N'eus diaester ebet pa vez un anv hag ur raganv-gour goude an araogenn ; dav eo kaout soñj da « zisplegañ » an araogenn, da skwer :
(1) Ar baner-mañ a servijo evit da c'hoar ha te = (2) ar baner-mañ a servijo evit da c'hoar hag evidout. Evit da c'hoar ha te zo adverb, renadenn ameeun ar verb servij (= COIndirect) ; evit da c'hoar ha evidout zo ivez daou adverb ha div renadenn ameeun eus ar verb.
(1) Ar c'hi bihan a oa prest da vont war-lerc'h Theo ha me = (2) ar c'hi bihan a oa prest da vont war-lerc'h Theo ha war ma lerc'h. Memes tra evel uheloc'h.
B) Ur raganv zo war-lerc'h an araogenn.
An daou vod da lâret ar frazenn a gaver atav :
(1) An daou zen a oa evel c'hwi ha me = (2) an daou zen a oa eveldoc'h hag eveldon.
(1) Brasoc'h eo bremañ eget te pe da vreur = (2) brasoc'h eo bremañ egedout pe eget da vreur.
Ar fazi a vez graet alies eo hemañ : *an daou zen a oa eveldoc'h ha me.
Liammet eo bet aze eveldoc'h hag a zo adverb, ha me, a zo raganv-gour, kontrol d'al lojik a gaver er yezhoù. Un doare all da analizañ, mar karit : en ur skrivañ eveldoc'h, pe n'eus forzh pesort stumm « displeget », e nuller efed an araogenn evel war an nemorant eus ar frazenn ; ma skrivit »*an daou zen a oa eveldoc'h ha me, pesort perzh en deus me er frazenn ? Chom a ra genaoueg en e gorn. Evit ma ray efed an araogenn war ar raganv-gour me, eo ret implij anezhi un eil gwech : eveldoc'h hag eveldon.
Div notenn a-bouez :
a) Diwallit mad, memestra, ne c'heller ket, hervez ar frazennoù, tremen eus ar stumm (1) d'ar stumm (2) hep cheñch ster ar frazenn, da skwer :
(1) An div familh-se a oa tost an eil ouzh eben, evel ni ha tud ar Waremm-Goz.
Ma skrivomp :
(2) An div familh-se a oa tost an eil ouzh eben, eveldomp hag evel tud ar Waremm Goz, ne sinifi ket ar memes tra. Er frazenn gentañ, ni ha tud ar Waremm Goz a ro ur skwer eus petra eo bezañ tost ; padal, ma ve lavaret eveldomp hag evel tud ar Waremm Goz, e koller an darempredoù a-dost a zo etre ni ha tud ar Waremm Goz.
b) Boas eo ar yezh komzet da implij muioc'h hini pe hini eus an daou stumm (1) ha (2) hervez an araogenn. Klevet e vo kentoc'h : evel c'hwi ha me, eget te pe me, mes : ganit pe ganin, warnout pe warnon, hag atav : dit pe din eo da reiñ ? Dit pe dezho eo ar poent ? (C'hoarioù)
N'eus nemet e yezhadur Chalm e kaver meneg eus un araogenn dirak daou anv pe raganv, mes ret e vefe adober dibenn ar chabistr T, a zo fazioù ennañ.